KAPASİTE YÖNETİMİ

ISO 27001:2005 Bilgi Güvenliği Yönetim Sistemi’nin Ek – A Kısmında 10.3.1 Maddesinde ve ISO 20000:2005 IT Servis Yönetim Sistemi 6.5 Maddesinde söz edilen Kapasite yönetimi hakkında geniş bilgiyi aşağıda bulabilirsiniz.

Kapasite Yönetimi Neden Önemlidir?

Kapasite yönetimi, şirketin IT operasyonlarının yönettiği, kaynakların uygun seviyede planlanması ve yönetilmesi için kullanılması gereken bir fonksiyondur. Kapasitenin uygun biçimde planlanmaması durumu, kaynakların gereksiz kullanımına veya gerektiği anda kapasite eksikliğinin ortaya çıkarak IT servislerine erişilememesine neden olabilir.

Kapasite yönetimi aynı zamanda, IT servislerinin etkin planlanması, sürdürülebilmesi ve işletilebilmesi için gerekli prosedürlere girdi oluştururur. Yeni sistemlerin, servislerin ve iş çözümlerinin tasarlanması ve  devreye alınabilmesi için öncelikle servis kapasite seviyelerinin ve IT bileşenlerinin performansının izlenmesi ve yorumlanması gerekir. Kapasite yönetimi, erişilebilirlik yönetimi ile birebir ilişkilidir ve yeni bir servisin veya bileşenin devreye alınması aşamasında optimum kapasitenin sağlanması için size bilgi verir ve böylece süreklilik planınızda da ihtiyaç duyacağınız geri bildirimi elde etmiş olursunuz.  

Kapasite yönetimi, IT hizmetlerinin göz önünde bulundurması gereken en önemli bileşenlerdendir ve aşağıdaki faydaları sağlar:

·         Müşteri memnuniyetinde artış

·         IT maliyetlerinin ortaya çıkması ve daha etkin yönetilebilmesi

·         Hatalı kapasite planlamanın engellenmesi ve böylece:

·         Kaynakların etkin kullanımının sağlanması

·         İş yükü ihtiyaçlarına uygun yeterli kapasitenin zamanında elde edilebilmesi.

Kapasite yönetiminin diğer faydaları:

·         IT kapasite eksikliklerinden dolayı ortaya çıkan kesintilerin ve kesinti sürelerinin azaltılması.

·         Servis seviye yönetimi sürecinin desteklenebilmesi için kapasite gereksinimlerinin izlenmesi ve ölçülmesi.

Kapasite Yönetimi Süreç Akışı

Kapasite yönetimi kendisini sürekli tekrarlayan faaliyetlerden oluşan bir döngüdür. Bu döngünün bileşenlerini aşağıda ki şekilde bulabilirsiniz.

Monitoring - İzleme

Kapasite yönetimi, kurum içindeki operasyon seviyesi gerekliliklerini ve tüm SLA gerekliliklerinin karşılanması için ölçülmesi gereken metrikleri kapsar. Her kaynak ve servisin izlenmesi, donanım ve yazılım kaynaklarının optimum kaynaklarla kullanılmakta olduğunu ve servis seviye hedeflerine ulaşılabilmesini sağlar.

Genellikle monitoring işlemi bazı toollar (izleme araçları) kullanılarak yapılır. Toplanan bilgi belirli bir süre kaydedilmeli ve izlenmelidir. Kapasite yönetimi veri tabanında toplanacak bilgiler, söz konusu parametrenin eğilimini gösterebilmelidir.

Veriler sadece toplam kaynak kullanımı açısından değil aynı zamanda her bir kaynağın iş yükü açısından da izlenmelidir. Bu izleme süreci tüm altyapıyı kapsamalıdır. Ör: Uygulamalar, sunucular ve ağ. Benzer şekilde, her bir servisin de izlenmesi gerekir – örneğin kullanıcı ekranının geliş süresi v.b.

Bu araçlar (sistem monitoring toolları) belirlenen sınır değerlerini aştığında alarm verir veya bu duruma yönelik raporlar üretilir. Bu sınır değerleri daha önceden analiz edilen veriler referans olarak alınarak belirlenir ve aşağıdakilere göre tanımlanabilir:

·         Bireysel bileşenler – örneğin CPU kullanımının bir saat içinde %80’in üzerine çıkmaması

·         Belirli Servisler— örneğin, bir web sitesi sayfasının  açılmasının 3 sn.’nin üzerinde olmaması veya transaction oranının dakikada 1000’i aşmaması gibi.

Tüm bu anlatılanlara rağmen kapasite izleme araçlarının da sistem kapasitesinin bir kısmını alabileceği ve sistem performansına etki edebileceği unutulmamalıdır. Bu nedenle öncelikle performans ölçümlerine ve müşteri ile yapılan SLA gerekliliklerine odaklanmak faydalı olacaktır.

Analysis - Analiz

Daha öncesinde de anlatıldığı gibi, hangi bileşenlerin izlenmesi gerektiği IT katmanlarına göre belirlenebilir:

·         Servis

·         Uygulama

·         Arayüz

·         İşletim Sistemi

·         Donanım

·         Ağ

Bu aşamada, toplanan ve izlenmekte olan veri analiz edilmekte ve tuning için kullanılabilir hale getirilmektedir. Bu verilerin toplanması ile profillerin oluşturulması sağlanır. Profiller çeşitli sınır ve alarm değerleri belirlenmesini sağlar. Belirlenmiş olan sınır değerlerin dışına çıkıldığında bu durumun analiz edilmesi ve raporlanması gerekir ve ardından uygun düzeltici aksiyonların alınması gerekir. Genellikle, tüm sınır değerler, kaynak kullanımının fazla kullanılması durumu veya servis seviyesi gerekliliklerinin karşılanamadığı durumun  altındaki değer ile eşleştirilmesi gerekir. Böylece, kapasite yönetimisüreci zamanında işletilerek OLA (operating service level agreement) hedefleri ihlal edilmeden, kesintiye uğramadan düzeltici faaliyetler alınabilsin.

İzleme toolundan elde edilen bilgi analiz edilmeli ve böylece normal kullanım ve servis seviyesi değerlerinin belirlenmesi sağlanmalıdır. Belirlenen parametrelerin düzenli aralıklarla izlenmesi ve belirlenen sınır değerlerinin mevcut durum ile karşılaştırılması, istisna durumlarının araştırılmasını, OLA seviyesine yaklaşılan durumların araştırılmasını ve böylece geleceğe yönelik kullanım tahmininin yapılmasını sağlayacaktır.

Toplanan verilerin analizi aşağıdakileri içerebilir:

·         Uygun kaynakların uygun olmayan dağılımı

·         Uygulamaların tasarımındaki eksiklikler

·         Transaksiyon süresinin beklenmedik şekilde artması

·         Hafızanın yetersiz kullanımı

Her kaynak ve servisin kısa, orta ve uzun vadeli periyotlarla izlenmesi ve minimum, maksimum, ortalama kullanım değerleri kaydedilmelidir. Örneğin, kısa süreli kullanım 24 saatten uzun kullanımı, orta süreli kullanım 1 – 4 haftalık kullanımı ve uzun süreli kullanım bir yıl veya daha fazla süreyi kapsar. Kaynağın zaman içindeki kullanımı ortaya çıkmış olur.

Bir çözümün kabul edilebilir seviyede olup olmadığının belirlenmesinin bir başka yolu da gecikme süresinin (latency) ölçülmesidir. Bir sunucu üzerindeki ağır yük, sunucu kapasitesi yeterli olsa da  kabul edilebilir seviyenin üzerinde beklemeye yol açabilir. Bu nedenle performansı büyük oranda etkileyebilecek ve istisnai durumlar oluşturabilecek konuları ayrıca ele almak ve raporlamak gerekebilir.

Modeling - Modelleme

Modelleme kapasite yönetim sürecinin merkezini oluşturur. Modelleme teknikleri ve simulasyon yazılımının etkin kullanımı, kapasite planınızdaki “what - if” – “eğer ...... olursa” senaryolarınızın ortaya çıkmasını ve böylece de ihtiyaçların belirlenmesini sağlar.

Modelleme en basit ve en ucuz yöntemdir, bu yöntem genellikle sadece deneyime ve kaynak kullanımının mevcut seviyesine bağlıdır. Günlük verilecek pratik ve hızlı kararlar için bu model kolaylık sağlarken, daha köklü altyapı değişiklikleri için pilot uygulamalar, prototipler veya kıyaslamalar yapılabilir.

Etkin pilot uygulamalar yürütmek için mümkün olduğu kadar çok değişken ile fonksiyonel testler yapmak gerekir. Test süreci planlanmış ve belirli bir süre ile sınırlı olmalıdır. Eğer yapılabiliyorsa stres testleri yapılarak, çözüm kırılma noktasına kadar zorlanmalıdır. Böylece kaynak kullanımının hangi noktalarda sizi zor durumda bırakacağını öncesinden daha kolay görebilirsiniz.

Optimizing – Optimize Etme

Söz konusu parametreye ait veriyi analiz ettikten sonra iyileştirilebilecek noktalar belirlenmeli ve servisin performansı artırılmalıdır.

Kabul edilebilir servis seviyesi elde edebilmek için sisteminizi kaynak optimizasyonu yaparak iyileştirmelisiniz.

Yeni bir uygulama veya sistem implemantasyonu sırasında, genellikle kullanılacak olan uygulamanın kendisine ait optimizasyon önerileri bulunur. Esnek mimariye sahip uygulamalar genellikle CPU disk veya I/O hızı, ağ bant genişliği  açısından kullanımı genişletilebileceğinden veya düzenlenebileceğinden daha iyi yatırımlar oluştururlar. 

Change Initiation – Değişimin Başlatılması

Değişimin başlatılması aşamasında analizde yapılmasına karar verilen faaliyetler başlatılır. Değişim yürütülürken yavaş ve kontrollü bir yönetim tavsiye edilir.

Yapılacak herhangi bir değişiklik resmi bir değişiklik yönetimi süreci ile yönetilmelidir. System tuning uygulamalarının müşteri memnuniyeti üzerinde büyük etkileri olabilir.

Değişikliğin gerçekleşmesinden sonra, yapılan değişikliğin etkilerini izlemek önemlidir. Etkiler izlendiğinde, ek değişiklikler yapmak veya bazı değişikliklerden geri dönmek gerekebilir.

Sonuç olarak, kapasite yönetimi sürecinin etkin kullanımı ciddi bir analiz ve iş süreçlerinin yoğunluğunun anlaşılmasını gerektirir. Maliyetler, kaasite gerekliliklerinin türüne ve kapasite ihtiyacına göre belirlenir.

İzleme, analiz, tuning ve değişimin başlatılması faaliyetleri, kaynak ve performans yönetimine girdi oluşturur.

Kapasite Yönetiminin Alt Süreçleri

Kapasite yönetimi bir kurumda üç seviyede incelenebilir: İş Kapasite Yönetimi, servis kapasite yönetimi ve kaynak kapasitesi. Kapasite planlama, yöneticiler tarafında ne kadar maliytle hangi kaynaklara ihtiyaç duyulduğunun ortaya çıkmasını sağlayacak bir araçtır.

Aşağıdaki şekilde sözünü ettiğimiz üç kapasite yönetimi alt sürecini ve bu süreçlerin kapasite planı ile nasıl etkileşimde olduklarını göreceksiniz.

İş Kapasitesi Yönetimi

İş Kapasite yönetimi seviyesinde yöneticiler ve paydaşlar bir araya gelerek mevcut iş, finansal durum, ekonomik ve teknolojik faktörleri değerlendirir, gelecekte gerçekleşmesi planlanan iş yükünü ve dolayısı ile IT üzerindeki iş yükünü tartışır. Bu tartışmadan çıkan sonuçlar altyapı gerekliliklerinin ortaya çıkmasını sağlar. Buradaki amaç uygun maliyet ve riskle, geleceğe yönelik planlama yapmak ve gereken projeleri başlatmaktır.

Paydaşların bir araya gelip gözden geçirme yapma aşamasında, temsilciler birbirleri ile iş planlarını paylaşırlar. Bu planlar mevcut kapasite ile karşılaştırılır ve gereken noktalarda kapasite planı göüncellenir. Sürecin çıktısı revize edilmiş kapasite planıdır. 

Servis Kapasitesi Yönetimi

Servis kapasitesi yönetimi aşamasında, kurum kısa dönemli stratejisini ve taktiklerini masaya yatırır. Buradaki amaç, belirli servislerin uçtan uca değerlendirilerek servis seviyesi anlaşmaları dahilinde kalabilmesi için kaynak ihtiyaçlarının ortaya çıkartılmasıdır. Örneğin söz konusu serviste sürekli teknik sorunlar yaşanıyorsa, bu seviyedeki kararlar daha stratejik veya reaktif verilerek sorunun o an çözüme kavuşması sağlanabilir. Diğer taraftan bazı dönemlerde erişilebilirliğin korunması için de çeşitli önleyici faaliyetler alınabilir, örneğin, Yılbaşı zamanında yoğunluktan dolayı kesintilerin ve kullanıcı time – out’larının engellenmesi için kapasitenin artırılması için yılbaşından iki hafta önce çalışma yapılması.

Servis kapasite yönetimi sürecinin çalışmasını sağlayacak girdi değişiklik yönetimi sürecinden (mevcut serviste bir değişim olması sonucunda veya servis kataloğuna yeni bir servis eklenmesi durumunda) veya servis kapasitesini etkileyen ve bilinen bir problemden kaynaklanıyor olabilir.

Bu alt sürecin çıktıları genellikle değişiklik talepleri (RFC) veya kapasite planının revize edilmesidir.

Kaynak Kapasite Yönetimi

Kaynak kapasite yönetimi seviyesinde, karar verme genellikle daha tactik veya reaktif seviyede gerçekleşir. Buradaki amaç altyapı dahilindeki kapasiteyi ve performansı yönetebilmektir. Bu aşamada başlatılacak olan görevler donanım optimizasyonu, servislerin yeniden planlanması veya dier kısa dönemli faaliyetler olabilir.

Bu alt sürecin çıktıları, değişiklik talepleri veya kapasite planının revize edilmesidir.

Kapasite Planlama Süreci Kontrol Listesi

Aşağıdaki kontrol listesi, sizlere bir kapasite planı hazırlanması aşamasında yardımcı olabilmek için hazırlanmıştır.

Kaynak: MOF Capacity Management